است و معنى آيه اين است : زنان مطلَّقه بايد تا سه پاكى از شوهر كردن خوددارى كنند . . . و شوهرهايشان سزاوارتراند كه در اين مدت آنها را بنكاح اول برگردانند و رجوع كنند . و آنگهى از * ( « فَأَمْسِكُوهُنَّ ) * . . . * ( أَوْ فارِقُوهُنَّ » ) * استفاده مىشود كه شخص در يك زمان ميان امساك و مفارقت مخيّر است ولى چنان كه ميدانيم در آخر وقت فقط اختيار رجوع دارد و بعد از انقضاء عدّه فقط اختيار جدا شدن . مگر آنكه بگوئيم : چون به آخر مدّت رسيدند يا رجوع كنيد و يا منتظر باشيد تا عدّه منقضى شود و آنوقت جدا شويد ، اين هم احتياج بتقدير دارد . به نظر ميايد كه مراد از اجل در آيه تمام مدت و مراد از بلوغ اجل تمام شدن آن و مراد از * ( فَأَمْسِكُوهُنَّ ) * نگاه داشتن با عقد جديد است يعنى چون مدتشان تمام شد بشايستگى با عقد جديد آنها را نگاه داريد و يا جدا شويد « 1 » آيهء * ( « لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَلا يَسْتَقْدِمُونَ » ) * اعراف : 34 كه چندين بار در قرآن مجيد تكرار شده صريح است در اينكه امّتها نيز مدّت معيّن دارند و چون مدّتشان سر آمد از بين خواهند رفت مانند قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام ديگر كه نامشان در تاريخ مانده است ممكن است مدت ملَّتى تا آخر دنيا باشد مانند امّت اسلام و اين امر آن را از داراى مدّت بودن خارج نميكند النهايه مدتش دراز است . در تفسير الميزان است آيهء * ( « وَأَلْقَيْنا بَيْنَهُمُ الْعَداوَةَ وَالْبَغْضاءَ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ » ) * ( مائده : 64 ) دلالت دارد كه امّت يهود تا قيامت باقى

--> « 1 » چنان كه نظير اين كلمه در بارهء عدّهء وفات آمده و مراد از آن تمام شدن مدت است آيهء 234 بقره چنين است : * ( « يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْراً فَإِذا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ فِيما فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ » يعنى چون مدتشان سر آمد بر شما در آنچه ميكنند گناهى نيست .